ثبت اختراع

ثبت اختراع چیست؟

سیاری از افراد دقیقاً نمی‌دانند که ثبت اختراع چیست و این موضوع را از ما سؤال می‌کنند. اگر به طور خلاصه بخواهیم این موضوع را توضیح دهیم، می‌توان گفت که ثبت اختراع فرایند قانونی و گذراندن تمامی مراحل قانونی است که فرد صاحب ایده یا اختراع باید طی کند تا از کپی‌برداری از اختراع وی جلوگیری شود و آن اثر به نام خود او ثبت گردد.

در این فرایند، مخترع با ارائه مدارک و مستندات لازم، ایده یا اختراع خود را به مراجع مربوطه معرفی می‌کند و پس از بررسی و تایید، حقوق انحصاری برای مدت معین به وی اعطا می‌شود. در بسیاری از کشورها، از جمله ایران، این مدت زمان ۲۰ سال است و پس از این مدت، مخترع باید مجدداً اقدام به تمدید حق انحصاری خود کند.

ثبت اختراع در واقع باعث می‌شود تا ایده و اختراع شما در مقابل کپی‌برداری و استفاده غیرمجاز توسط دیگران محافظت شود. این حقوق انحصاری به مخترع اجازه می‌دهد که از اختراع خود بهره‌برداری اقتصادی کند و از مزایای مالی و اعتباری آن بهره‌مند شود. در نتیجه، ثبت اختراع نه تنها حفاظت قانونی از اختراعات فراهم می‌آورد، بلکه انگیزه‌ای قوی برای نوآوری و توسعه فناوری ایجاد می‌کند.

اهمیت ثبت اختراع

ثبت اختراع از جنبه‌های مختلفی اهمیت دارد که در ادامه به برخی از مهم‌ترین آنها اشاره می‌شود:

۱. حفاظت از حقوق مخترعان

یکی از مهم‌ترین اهداف ثبت اختراع، حفاظت از حقوق مخترعان و جلوگیری از کپی‌برداری و استفاده غیرمجاز از اختراعات آنهاست. این حفاظت قانونی به مخترعان اطمینان می‌دهد که می‌توانند به‌طور انحصاری از نتایج تلاش‌های فکری و پژوهشی خود بهره‌برداری کنند.

۲. تشویق به نوآوری و تحقیق و توسعه

با اعطای حقوق انحصاری به مخترعان، ثبت اختراع انگیزه‌ای قوی برای تحقیق و توسعه و ایجاد نوآوری‌های جدید فراهم می‌کند. این انگیزه باعث می‌شود که سرمایه‌گذاری بیشتری در زمینه‌های علمی و فنی انجام شود و در نتیجه پیشرفت‌های تکنولوژیکی و علمی تسریع شود.

۳. ایجاد منافع اقتصادی

ثبت اختراع می‌تواند منافع اقتصادی زیادی برای مخترعان به همراه داشته باشد. با داشتن حقوق انحصاری، مخترعان می‌توانند از طریق تولید و فروش محصولات مبتنی بر اختراع خود، کسب درآمد کنند. همچنین، می‌توانند حقوق اختراع خود را به دیگران واگذار کرده و از طریق دریافت حق‌الامتیاز (رویالتی) کسب درآمد کنند.

۴. انتشار دانش و اطلاعات

فرایند ثبت اختراع شامل انتشار اطلاعات فنی مربوط به اختراع در اسناد عمومی می‌شود. این انتشار اطلاعات باعث می‌شود که دیگر پژوهشگران و مخترعان بتوانند از دانش فنی موجود بهره‌برداری کرده و بر اساس آن، نوآوری‌های جدیدی ایجاد کنند. این امر به اشتراک‌گذاری دانش و تسریع در پیشرفت‌های علمی کمک می‌کند.

۵. توسعه اقتصادی و ایجاد اشتغال

ثبت اختراع و حمایت از حقوق مخترعان می‌تواند به توسعه اقتصادی کمک کند. با ایجاد نوآوری‌های جدید و معرفی محصولات و خدمات جدید به بازار، فرصت‌های شغلی جدیدی ایجاد می‌شود و اقتصاد به سمت رشد و پویایی پیش می‌رود.

۶. افزایش رقابت‌پذیری

اختراعات جدید و نوآوری‌ها می‌توانند به شرکت‌ها و کشورها کمک کنند تا در بازارهای جهانی رقابت‌پذیری بیشتری داشته باشند. این رقابت‌پذیری می‌تواند به جذب سرمایه‌گذاری‌های خارجی و افزایش صادرات کمک کند.

به طور کلی، ثبت اختراع نقش بسیار مهمی در حمایت از مخترعان، تشویق به نوآوری، ایجاد منافع اقتصادی، انتشار دانش و توسعه اقتصادی دارد. این اهمیت‌ها باعث می‌شود که دولت‌ها و سازمان‌های بین‌المللی قوانین و مقررات جامعی برای حمایت از حقوق مخترعان و تسهیل فرایند ثبت اختراع تدوین کنند.

تفاوت ثبت اختراع و طرح صنعتی

یکی از سوالاتی که ممکن است برای شما و افرادی که قصد دارند تا اختراع خود را به ثبت برسانند، پیش بیاید این است که ثبت اختراع با ثبت طرح صنعتی چه تفاوتی دارد؟ برای پاسخ به این سوال، بهتر است ابتدا به تعریف اولیه این دو مفهوم بپردازیم.

ثبت اختراع

اختراع به معنای ایجاد یک ایده‌ی جدید و نو است که منجر به تولید وسیله‌ای می‌شود که قبلاً وجود نداشته است. این ایده باید دارای جنبه‌های فنی و کاربردی باشد و بتواند مشکلی را حل کند یا بهبودی در فرآیندها و محصولات موجود ایجاد کند. ثبت اختراع به مخترع حقوق انحصاری می‌دهد تا از ایده و اختراع خود بهره‌برداری کرده و از کپی‌برداری دیگران جلوگیری کند. این حقوق انحصاری معمولاً برای مدت زمان مشخصی، معمولاً ۲۰ سال، به مخترع اعطا می‌شود.

ثبت طرح صنعتی

طرح صنعتی به معنای ایجاد شکل و ظاهر جدیدی برای محصولات صنعتی یا غیرصنعتی است. این شکل و ظاهر جدید می‌تواند شامل خطوط، رنگ‌ها، شکل‌ها و تزئیناتی باشد که به محصول ظاهر زیباتری می‌بخشد و آن را از محصولات مشابه متمایز می‌کند. ثبت طرح صنعتی به طراح حقوق انحصاری می‌دهد تا از طرح خود بهره‌برداری کرده و از کپی‌برداری دیگران جلوگیری کند. این حقوق انحصاری معمولاً برای مدت زمان کوتاه‌تری نسبت به اختراع، معمولاً ۵ تا ۱۵ سال، به طراح اعطا می‌شود.

تفاوت‌های اصلی

ماهیت:

• اختراع: ایجاد یک ایده یا فناوری جدید با جنبه‌های کاربردی و فنی.
• طرح صنعتی: ایجاد یک شکل و ظاهر جدید برای محصولات با جنبه‌های زیباشناختی.

هدف:

• اختراع: حل مشکلی فنی یا بهبود فرآیندها و محصولات.
• طرح صنعتی: افزایش جذابیت بصری و متمایز کردن محصول از نظر ظاهر.

مدت زمان حقوق انحصاری:

• اختراع: معمولاً ۲۰ سال.
• طرح صنعتی: معمولاً ۵ تا ۱۵ سال.

حوزه کاربرد:

• اختراع: محصولات و فرآیندهای جدید با کاربردهای مختلف.
• طرح صنعتی: ظاهر و شکل جدید محصولات صنعتی و غیرصنعتی.

به طور خلاصه، ثبت اختراع و ثبت طرح صنعتی هر دو ابزارهای مهمی برای حمایت از نوآوری و خلاقیت هستند، اما با توجه به ماهیت، هدف و مدت زمان حقوق انحصاری آنها، تفاوت‌های قابل توجهی دارند. این تفاوت‌ها به مخترعان و طراحان کمک می‌کند تا بهترین روش برای حفاظت از ایده‌ها و خلاقیت‌های خود را انتخاب کنند.

مدارک مورد نیاز برای ثبت اختراع

تمامی مدارکی که به آنها اشاره می کنیم باید ضمیمه اظهارنامه مخترع شوند:

1. توصیف اختراع؛
2. ادعا یا ادعاهای اختراع؛
3. خلاصه‌ای از توصیف اختراع؛
4. نقشه یا نقشه‌ها، در صورت لزوم؛
5. مدارک مثبت هویت متقاضی و مخترع؛
6. درخواست کتبی مبنی بر عدم ذکر اسم مخترع، چنانچه مخترع نخواهد اسم وی ذکر شود؛
7. مدارک مربوط به حق تقدم که باید همزمان با تسلیم اظهارنامه یا حداکثر ظرف 15 روز از آن تاریخ تسلیم شود؛
8. رسید مربوط به پرداخت هزینه‌های قانونی؛
9. مدارک نمایندگی، در صورتی که تقاضا توسط نماینده قانونی به عمل آید.

توصیف اختراع

یکی از اساسی ترین مدارکی که برای ثبت اختراع باید آن را به همراه داشت، معرفی نامه یا همان توصیف اختراع است. اما توصیف اختراع باید حاوی چه مطالبی باشد؟ در پاسخ به این سوال باید گفت که بر اساس قانون توصیف اختراع باید صریح و همراه با جزئیات کامل و مشتمل بر نکات زیر باشد:

1. عنوان اختراع به گونه‌ای که در اظهارنامه ذکر گردیده است؛
2. زمینه فنی اختراع مربوط؛
3. مشکل فنی و بیان اهداف اختراع؛
4. شـرح وضعیت دانش پیشین و سابقه پیـشرفت‌هایی که در رابطه با اختراع ادعـایی وجـود دارد، به نحوی که برای درک و بررسی جدید بودن اختراع کفایت کند؛
5. ارائه راه‌حل برای مشکل فنی موجود، همراه با شرح دقیق و کافی و یکپارچه اختراع؛
6. توضیح اشکال، نقشه‌ها، نمودارها در صورت وجود، به‌‌نحوی‌ که یک متخصص در آن
7. زمینه بتواند اختراع را درک و ارتباط اجزای آن را دریابد. ارجاع به شماره‌هایی که برای بیان ویژگی‌های اختراع در نقشه‌ آمده است الزامی است؛
8. بیان واضح و دقیق مزایای اختراع ادعایی نسبت به اختراعات پیشین، به نحوی که ویژگی جدید بودن اختراع و تاثیر فنی آن را روشن سازد؛
9. توضیح حداقل یک روش اجرایی برای به‌کارگیری اختراع؛
10. ذکر صریح کاربرد صنعتی اختراع در صورتی که ماهیت اختراع گویای این امر نباشد.

مراحل ثبت اختراع در ایران

مراحل ثبت اختراع در ایران را می توان به ترتیب به موارد زیر تقسیم کرد:

• ورود به پورتال اداره کل مالکیت صنعتی به نشانی http://iripo.ssaa.ir 
• ورود به بخش ثبت اظهارنامه
• قبول تعهد نامه جهت رعایت مواد قانونی
• معین کردن نوع اظهارنامه و وارد کردن اطلاعات اظهارنامه
• بارگذاری ضمائم و مدارک در سایت
• بررسی مدارک و ضمائم و تایید آنها در صورت صحت آنها.
• پرداخت هزینه ثبت اداره کل مالکیت صنعتی.
• دریافت شماره اظهارنامه.
• انتشار آگهی
• صدور گواهینامه 

مزایای ثبت اختراع چیست؟

مزایا ثبت اختراع برای هر شرکتی و شخصی جذاب است، ثبت اختراع در واقع یک سند یا گواهی با مضمون سند یا گواهی می‌دهد که به نوعی سند حمایتی شما است. سندی معتبر، قانونی و قابل پیگیری، البته لازم به ذکر است که دعاوی ابطال قابل طرح است، اما تا زمانی به که به اثبات نرسد هیچ رسمیتی ندارد و سند تا آن زمان معتبر است. گواهی ثبت اختراع را اگر بخواهیم به مثالی که زدیم نزدیک کنیم، می‌توان گفت که این گواهی به نوعی شناسنامه‌ای برای اختراع شما خواهد بود.

• می‌توانید از حقوق و مزایای انحصاری برای مخترع و اختراع وی بهره‌مند شوید.
• ثبت اختراع سبب می‌شود تا نتوانید به سایرین اجازه دهید تا از اختراع شما به هر نحوی استفاده کنند.
• میتوانید به بازار وارد شوید و حضوری پر رنگ در کنار رقابتی سالم برای خود داشته باشید.
• با داشتن برگه گواهی ثبت اختراع امکان شرکت در سمینارهای داخلی و خارجی علمی را برای محصول خود می‌توانید داشته باشید.
• شما زمانی که به ثبت اختراع بپردازید، همان طور که بارها در متن آمده دولت از شما حمایت می‌کند و از اختراع شما در برابر سو استفاده پران محافظت و نگهداری می‌کند.
• بد نیست در این جا به این موضوع اشاره شود که در گواهی نام مخترع ذکر می‌شود، اما در صورتی که خود شخص نخواهد و کتباً از مراجع مربوطه درخواست کند این کار انجام نمی‌شود، اما در هر صورت حقوق مخترع به طور کامل حفظ می‌شود.
• این مورد همیشگی نیست، اما افرادی که دارای گواهی هستند برخی از آن‌ها می‌توانند اقدام به ثبت شرکت دانش بنیان کنند و از مزیت‌هایی که ثبت این نوع از شرکت‌ها در اختیار شما می‌گذارد هم استفاده کنند.

شرایط ثبت اختراع

برای این که بتوانید به ثبت اختراع بپردازید، نیاز است تا در ابتدا مخترع تمامی مدارک شامل مدارک هویتی که شامل مدارک کپی شناسنامه، کارت ملی، روزنامه تأسیس برای شخص حقوقی را بر روی وب‌سایت آپلود کنید. بد نیست در همین جا به این موضوع اشاره شود که مخترع حتماً به عنوان مالک اختراع شناخته نمی‌شود و گاهی اختراع با سفارش شخص دیگری انجام می‌شود که مالک اصلی اختراع است.

در سیستم و وب‌سایت همچنین باید یک فرد به عنوان دریافت کننده‌ی اختراع تعیین شود که تمامی اطلاعات در طول پروسه‌ی ثبت اختراع اعم از اطلاعات مهم، به آن فرد ایمیل یا پیامک شود. همچنین یکی دیگر از شرایط ثبت اختراع این است که شما بایستی در سامانه پیش از هر چیزی نامی را برای اختراع خود انتخاب کنید و مشخصات فنی و ظاهری آن را هم به همراه اطلاعات کامل در سامانه وارد کنید. بد نیست در این جا به این موضوع اشاره شود که حق ثبت یک قرارداد دو جانبه میان شخص ثبت‌کننده و دولت است و با ایجاد این قرارداد بر اساس قانون یک حق انحصاری بیست ساله به مخترع تعلق می‌گیرد.

در قدم بعدی برای این که شرایط ثبت اختراع را به همراه داشته باشید، نیاز است تا ادعانامه‌ای را ثبت کنید تا به وسیله‌ی آن مقدار پشتیبانی حقوقی از اختراع خود را مشخص کنید. این اظهار نامه بایستی در سه نسخه تولید شود به زبان فارسی باشد؛ همچنین لازم به ذکر است که در این اظهار نامه باید تاریخ و امضای شما هم وجود داشته باشد و علاوه بر این ها اطلاعات کامل متقاضی از جمله نام، آدرس، تلفن تماس و شغل او، عنوان و حوزه کاری اختراع، رسید پرداخت هزینه‌ها و تمام اطلاعات ضروری مرتبط با اختراع هم به اظهار نامه پیوست داده شود.

ثبت اختراع بین المللی

همان‌طور که می‌دانید، گاهی ممکن است فردی اختراعی به وجود آورد که پتانسیل جهانی داشته باشد و بخواهد آن را در سطح بین‌المللی به ثبت برساند. اما ثبت اختراع معمولاً مختص به قوانین جغرافیایی همان منطقه است. برای مثال، اگر شما در ایران ایده‌ای جدید داشته باشید و آن را به ثبت برسانید، این ثبت فقط در محدوده جغرافیایی ایران معتبر است. بنابراین، اگر فردی در آمریکا همان اختراع را به نام خود ثبت کند، شما نمی‌توانید از او شکایت کنید و تقاضای حق مالکیت کنید؛ مگر اینکه اختراع خود را در آن کشور نیز ثبت کرده باشید.

روش‌های ثبت اختراع بین‌المللی

برای ثبت اختراع در کشورهای دیگر، دو روش اصلی وجود دارد:

ثبت مستقیم در کشور هدف:

در این روش، مخترع باید به طور مستقیم درخواست ثبت اختراع خود را به دفاتر ثبت اختراع هر کشوری که قصد دارد اختراعش در آنجا محافظت شود، ارسال کند. این روش نیازمند آشنایی با قوانین و مقررات ثبت اختراع هر کشور و ارائه مدارک و مستندات مورد نیاز به زبان رسمی آن کشور است. همچنین هزینه‌ها و زمان لازم برای این فرایند بسته به کشور متفاوت است.

معاهده همکاری ثبت بین‌المللی اختراع (PCT):

معاهده همکاری ثبت اختراع (Patent Cooperation Treaty – PCT) یک سیستم متمرکز برای ثبت اختراع بین‌المللی است که به مخترعان اجازه می‌دهد با یک درخواست واحد، اختراع خود را در بیش از ۱۵۰ کشور عضو این معاهده ثبت کنند. این روش به مخترعان امکان می‌دهد تا با هزینه کمتر و فرایند ساده‌تر، اختراع خود را در سطح بین‌المللی محافظت کنند. فرایند PCT شامل دو مرحله اصلی است: مرحله بین‌المللی و مرحله ملی.

مراحل ثبت اختراع از طریق PCT

مرحله بین‌المللی:

• درخواست بین‌المللی: مخترع درخواست بین‌المللی خود را به دفتر ملی یا منطقه‌ای ثبت اختراع یا دفتر بین‌المللی WIPO (سازمان جهانی مالکیت فکری) ارائه می‌دهد.
• جستجوی بین‌المللی: یک گزارش جستجوی بین‌المللی توسط یکی از ادارات ثبت اختراع تعیین‌شده تهیه می‌شود که اطلاعاتی درباره وضعیت فناوری مرتبط با اختراع ارائه می‌دهد.
• انتشار بین‌المللی: درخواست و گزارش جستجو معمولاً ۱۸ ماه پس از تاریخ اولویت به‌صورت عمومی منتشر می‌شوند.
• بررسی مقدماتی بین‌المللی (اختیاری): این مرحله شامل بررسی فنی و حقوقی درخواست توسط یکی از ادارات ثبت اختراع تعیین‌شده است و منجر به تهیه یک گزارش مقدماتی درباره قابلیت ثبت اختراع می‌شود.

مرحله ملی:

• پس از پایان مرحله بین‌المللی، مخترع باید درخواست ثبت اختراع را به طور جداگانه به دفاتر ثبت اختراع کشورهایی که قصد دارد اختراعش در آنها محافظت شود، ارائه دهد. در این مرحله، درخواست مورد بررسی قرار گرفته و تصمیم نهایی درباره ثبت یا رد آن توسط هر کشور به صورت مستقل گرفته می‌شود.

مزایای استفاده از PCT

• کاهش هزینه‌ها: با ارائه یک درخواست واحد به جای چندین درخواست جداگانه، هزینه‌های اداری کاهش می‌یابد.
• صرفه‌جویی در زمان: فرایند PCT به مخترعان اجازه می‌دهد تا با یک درخواست، زمان بیشتری برای بررسی بازار و تصمیم‌گیری درباره کشورهای هدف داشته باشند.
• دسترسی به اطلاعات جامع: گزارش جستجوی بین‌المللی و بررسی مقدماتی، اطلاعات مفیدی درباره وضعیت فناوری و قابلیت ثبت اختراع ارائه می‌دهند.

ثبت اختراع بین‌المللی به مخترعان این امکان را می‌دهد که از اختراعات خود در بازارهای جهانی محافظت کنند و از منافع اقتصادی آن بهره‌برداری کنند. با توجه به پیچیدگی‌ها و هزینه‌های این فرایند، مشورت با کارشناسان حقوقی و دفاتر ثبت اختراع معتبر می‌تواند به بهبود و تسریع فرایند کمک کند.

هزینه ثبت اختراع

لازم به ذکر است که هزینه ثبت اختراع با توجه به این که چه اختراعی است و به چه صورتی قرار است به ثبت برسد کاملاً می‌تواند متغیر باشد. برای این که بتوانید به ثبت اختراع بپردازید، باید بدانید که همانند سایر چیزها بایستی مقداری هزینه پرداخت کنید، اما بسیاری از مخترعان و احتمالاً شمایی که در حال مطالعه این مطلبید به دنبال این هستید تا بدانید که برای ثبت اختراع چه مقدار هزینه بایستی پرداخت. در ابتدا بهتر است این نکته را به شما بگوییم که برای ثبت اختراع باید شما هزینه‌ای را به جهت حق الثبت بپردازید و لازم به ذکر است که این هزینه هر سال تکرار می‌شود.

تمام هزینه‌هایی که بایستی برای ثبت اختراع انجام دهید در جدول زیر آمده است. برای کسب اطلاع از هزینه ثبت اختراع داخلی می‌توان به وب‌سایت مرکز مالکیت معنوی مراجعه کرد. در پورتال این مرکز هزینه ثبت انواع طرح‌ها و علائم درج شده است.

اختراع و تشکیل شرکت‌های دانش بنیان

اگر بخواهیم به زبانی بسیار ساده خدمتتان عرض کنیم که شرکت دانش بنیان چیست، می‌توان گفت که شرکت دانش بنیان در راستای تجاری سازی و تجاری کردن ایده‌های جدید و اختراعات تازه است که به وجود آمده معمولاً از نخبگان و پژوهشگران علمی کشور تشکیل شده است.

در حقیقت آن چه که این نوع شرکت ها اتفاق می‌افتد این است که به کارآفرینی بر پایه‌ی علم و دانش می‌پردازند و باعث می‌شود تا اختراع و یا همان ایده‌های جدید، علاوه بر ارزش معنوی و علمی بالایی که دارند، بتوانند برای مخترع و سایر افراد دخیل در این اختراع سود اقتصادی هم داشته باشد. پس به طور کلی می‌توان گفت که شما با ثبت اختراع خود می‌توانید اقدام به ثبت شرکت دانش بنیان نمایید.

نحوه جلوگیری از سرقت اختراع و ایده

همان طور که در ابتدای مقاله خدمتتان عرض کردیم، در گذشته بسیاری از مخترعین و افرادی که ایده‌های تازه برای ساخت یک وسیله داشتند، اطلاعات اختراع خود را از همگان مخفی نگه می‌داشتند چرا که می‌گفتند ممکن است ایده. اختراع آن‌ها دزدیده شود و افراد دیگری به عنوان مخترع از این ایده استفاده مادی و معنوی داشته باشند.

اما لازم است بدانید که امروزه این اتفاق کمتر رخ می‌دهد، چراکه شما با ثبت اختراع می‌توانید تمامی حقوق معنوی یک اختراع را از آن خود کنید و مطمئن باشید که کسی نتواند از ایده‌ی شما به جهت نفع شخصی خود استفاده کند و اگر هم فردی این کار را انجام دهد شما می‌توانید از نظر قانونی آن را پیگیری کنید و از فرد شکایت کنید.

حقوق مخترع

در ماده 26 قانون ثبت اختراعات، طرحهای صنعتی و علائم تجاری به اهمیت حقوق مخترعان پرداخته شده است. بر اساس متن این قانون، هر قسم اکتشاف یا اختراع جدید در شعبه مختلفه صنعتی به کاشف یا مخترع آن حق انحصاری می دهد که بر طبق شرایط و در مدت مقرر در این قانون از اکتشاف یا اختراع خود استفاده نماید مشروط بر اینکه اکتشاف یا اختراع مزبور مطابق مقررات این قانون در اداره ثبت اسناد تهران به ثبت رسیده باشد. نوشته ای که در این مورد اداره ثبت اسناد تهران می دهد ورقه اختراع نامیده می شود.

در حالت کلی می توان گفت که معمولا هر اختراعی باعث بوجود آمدن 2 نوع حق برای مخترع خود می گردد. حقوق مخترعان را می توان در حالت کلی به موارد زیر تقسیم کرد:

1. حقوق مادی : معمولا حقوق مادی بر حسب نوع اختراع و شرایط قانونی وابسته به آن، حدود 10 الی 20 سال برای مخترع وجود دارد.
2. حقوق معنوی: این حق نامحدود می باشد و از لحاظ اخلاقی، به طور دائم به فرد مخترع تعلق دارد.

اظهارنامه ثبت اختراع

اولین قدم برای ثبت اختراع آن است که مخترع اظهارنامه خود را مبنی بر ثبت اختراعش به مرجع ثبت تقدیم کند. بر اساس ماده 5 قانون ثبت اختراع، اظهارنامه ثبت باید حاوی نکات زیر باشد:

1. اسم، شماره ملی، نشانی، کدپستی، تابعیت و سمت متقاضی و در صورتی که متقاضی شخص حقوقی است ذکر نام، نوع فعالیت، اقامتگاه، محل و شماره ثبت، تابعیت، مرکز اصلی و عنداللزوم هرگونه شناسه دیگر آن الزامی است؛
2. اسم، شماره ملی، نشانی و کدپستی نماینده قانونی متقاضی، در صورت وجود؛
3. اسم، اقامتگاه و کدپستی شخص یا اشخاصی که صلاحیت دریافت ابلاغ‌ها در ایران را دارند، در صورتی که متقاضی مقیم ایران نباشد؛
4. اسم، نشانی و شغل مخترع، در صورتی که متقاضی شخص مخترع نباشد؛
5. عنوان اختراع به نحوی که اختراع ادعایی را مشخص سازد و مشتمل بر کلماتی مثل « بهتر» و غیره نبوده و ترجیحاً بین سه تا 10 کلمه باشد؛
6. تاریخ، محل و شماره اظهارنامه یا گواهی‌نامه اختراع در خارج، در صورت درخواست حق تقدم؛
7. اطلاعات مربوط به اظهارنامه اصلی در صورت تکمیلی بودن اختراع؛
8. تعداد صفحات توصیف، ادعاها، خلاصه توصیف اختراع و نقشه‌ها؛
9. تعیین طبقه اختراع براساس طبقه‌بندی بین‌المللی اختراعات؛
10. تعیین ضمائم.

اطلاعات مندرج در گواهینامه ثبت اختراع

1. شماره و تاریخ اظهارنامه؛
2. شماره و تاریخ ثبت اختراع؛
3. اسم، نشانی و تابعیت دارنده اختراع؛
4. اسم، نشانی و تابعیت مخترع، مگر اینکه مخترع کتباً از مرجع ثبت درخواست عدم ذکر نام خود را نماید؛
5. عنوان اختراع؛
6. طبقه‌بندی بین‌المللی اختراع؛
7. ذکر تاریخ، شماره و محل تسلیم اظهارنامه مقدم، در صورت ادعای حق تقدم و پذیرش آن؛
8. مدت حمایت.

چه مواردی را نمی‌توان به عنوان اختراع ثبت کرد؟ 

طبق قوانین مختلف در سراسر جهان، برخی از ایده‌ها و ابداعات قابل ثبت به عنوان اختراع نیستند. در ادامه، به برخی از این موارد اشاره می‌شود:

۱. کشفیات، نظریه‌های علمی و روش‌های ریاضی

• کشفیات طبیعی، قوانین فیزیکی و نظریه‌های علمی، به دلیل آنکه از جنس دستاوردهای علمی عمومی هستند، نمی‌توانند به عنوان اختراع ثبت شوند. همچنین، روش‌های ریاضی به خودی خود قابل ثبت نیستند.

۲. فرایندهای ذهنی، بازی‌ها و روش‌های کسب‌وکار

• ایده‌ها و فرایندهای ذهنی، قوانین بازی‌ها و روش‌های کسب‌وکار که تنها از یک سری قوانین و مقررات پیروی می‌کنند، قابل ثبت به عنوان اختراع نیستند. این موارد شامل الگوریتم‌های تجاری و روش‌های مدیریتی نیز می‌شود.

۳. روش‌های درمانی و جراحی برای انسان و حیوان

• روش‌های درمانی، جراحی و تشخیصی که بر روی بدن انسان یا حیوان انجام می‌شود، معمولاً از ثبت اختراع مستثنی هستند. این مورد به منظور حفظ حقوق و ایمنی بیماران و جلوگیری از انحصاری شدن روش‌های درمانی است.

۴. اختراعاتی که خلاف نظم عمومی و اخلاق حسنه باشند

• هرگونه اختراع که استفاده از آن‌ها برخلاف نظم عمومی، اخلاق حسنه و قوانین ملی باشد، قابل ثبت نیستند. این شامل مواردی نظیر دستگاه‌ها یا روش‌های استفاده در فعالیت‌های غیرقانونی می‌شود.

۵. نباتات و حیوانات و روش‌های بیولوژیکی برای تولید آن‌ها

• در بسیاری از کشورها، نباتات و حیوانات به خودی خود و همچنین روش‌های بیولوژیکی که منجر به تولید آن‌ها می‌شود (به جز روش‌های غیرطبیعی و تکنیکی)، قابل ثبت به عنوان اختراع نیستند. با این حال، میکروارگانیسم‌ها و برخی از فرآیندهای بیوتکنولوژی می‌توانند ثبت شوند.

۶. برنامه‌های کامپیوتری به خودی خود

• در بسیاری از کشورها، برنامه‌های کامپیوتری به خودی خود قابل ثبت به عنوان اختراع نیستند. با این حال، اگر برنامه کامپیوتری بخشی از یک اختراع فنی باشد، می‌تواند تحت شرایط خاصی ثبت شود.

۷. اشکال صرفاً زیبایی‌شناختی

• اختراعاتی که صرفاً به منظور زیبایی‌شناختی و بدون هیچ کاربرد فنی ایجاد شده‌اند، معمولاً نمی‌توانند به عنوان اختراع ثبت شوند. این موارد شامل طرح‌های گرافیکی و آثار هنری است که ممکن است تحت حقوق طراحی صنعتی یا کپی‌رایت محافظت شوند.

۸. اطلاعات ساده و داده‌های خام

• داده‌های خام و اطلاعات ساده، به دلیل نداشتن جنبه‌های نوآورانه و فنی، قابل ثبت به عنوان اختراع نیستند.

به طور خلاصه، هرگونه ایده یا فرایند که فاقد جنبه‌های نوآورانه، فنی و کاربردی باشد یا با قوانین عمومی، اخلاقی و حقوقی منافات داشته باشد، نمی‌تواند به عنوان اختراع ثبت شود. این محدودیت‌ها به منظور حفظ حقوق عمومی و جلوگیری از سوء استفاده از نظام ثبت اختراع وضع شده‌اند.